Yamaç geometrisi ve yüzey türünden yüzlerce blok yörüngesi üretir; seçtiğiniz bariyer hattında sıçrama yüksekliğinin ve enerjinin dağılımını verir. Yamaç basit geometriyle (H, θ) ya da sahadan ölçülmüş kesitle (CSV, DXF) tanımlanır; kesit tarayıcıda kalır.
Bu iki boyutlu ve ön bir analizdir. Blok nokta kütle kabul edilir; dönme, parçalanma ve yanal saçılma hesaba girmez. Proje kararı üç boyutlu analiz ve saha kalibrasyonu ile verilir.
Yöntem
Her blok, kopma bölgesinden küçük bir başlangıç hızıyla bırakılır ve serbest düşüş ile zeminle çarpışma adımları izlenir. Çarpışmada hız, yüzey normali ve teğeti yönünde ayrıştırılır; normal bileşen Rn, teğet bileşen Rt katsayısıyla azaltılır. Yerel eğim, seçilen pürüzlülük kadar rastgele sapar; katsayılar da her çarpışmada dar bir aralıkta değişir. Çarpma sonrası yüzeyden ayrılacak normal hız kalmazsa blok yuvarlanma safhasına geçer: yamaç boyunca yerçekimi ile hızlanır, sürtünme katsayısı kadar yavaşlar; pürüzlü yüzeyde çıkıntıdan havalanır, topuktaki (içbükey) eğim kırığında alttaki yüzeye çarparak yeniden sıçrar. Böylece tek bir yörünge değil, dağılım elde edilir.
Bariyer hattında blok yerden yüksekliği ve hızı kaydedilir. Enerji E = ½ m v² ile bulunur. Sonuçlar yüzdelik olarak verilir: sıçrama yüksekliği ve hız %95, enerji %99 yüzdeliktir (ONR 24810); %95, yüz bloktan doksan beşinin altında kaldığı değerdir. Blok nokta kütle olduğundan sıçrama yüksekliği blok merkezinin yüksekliğidir; önerilen bariyer yüksekliği buna blok yarıçapı eklenerek bulunur (yarıçap kütleden, 2,6 t/m³ eşdeğer küre kabulüyle).
Geri tepme katsayıları
Aşağıdaki değerler literatürde yaygın olarak kullanılan aralıkların orta noktalarıdır. Sahaya özgü değer, eski blokların durduğu mesafe ve yamaçtaki çarpma izleri ile geriye dönük kalibre edilerek bulunur.
| Yüzey | Rn | Rt | Yuvarlanma sürtünmesi |
|---|---|---|---|
| temiz sert kaya | 0,53 | 0,99 | 0,35 |
| asfalt ya da beton | 0,40 | 0,90 | 0,40 |
| taşlı yamaç, ince moloz | 0,35 | 0,85 | 0,45 |
| moloz örtüsü | 0,32 | 0,82 | 0,50 |
| toprak, seyrek bitki | 0,30 | 0,80 | 0,55 |
| gevşek toprak, kalın bitki | 0,25 | 0,70 | 0,60 |
Ölçülmüş kesit
Basit geometri yerine sahadan ölçülmüş bir kesit yüklenebilir: CSV (x;z yatay mesafe ve kot, metre; ya da x;y;z üç boyutlu hat — yatay mesafe hattın kendisi boyunca hesaplanır) veya ASCII DXF (LWPOLYLINE, POLYLINE ya da uç uca LINE; birden fazla hat varsa yatay açıklığı en geniş olan alınır ve hangisinin alındığı yazılır). Dosya tarayıcıda okunur; kesit sunucuya gönderilmez, kaydedilmez.
- Kesit soldan sağa alçalmalıdır; tersse aynalanır ve bu yazılır. x'in geri döndüğü kesitler (asma, ters eğim) desteklenmez; araç bunu söyler, tahmin etmez.
- Kesit 0,25 m toleransla sadeleştirilir (Douglas–Peucker); nokta sayısı önce/sonra yazılır. Ölçüm gürültüsü ve kesit çözünürlüğünün altındaki sapma pürüzlülük seçimiyle temsil edilir, geometriyle değil.
- Yuvarlanan blok, eğimin 8° ve üzerinde azaldığı içbükey kırıklarda (topuk, seki iç köşesi) alttaki yüzeye çarparak yeniden sıçrar; basit geometride topuk aynı kuraldır. Eğimin arttığı dışbükey kırıklarda (seki dış kenarı, şev tepesi) yuvarlanan bloğun havalanması modellenmez; bu kırıkların altında sıçrama yüksekliği düşük çıkabilir. Kesit bittikten sonra zemin son kottan düz sürer.
- Kopma noktası ve bariyer konumu kesit başından yatay mesafe olarak girilir; kesitin başı 0'dır. Bloklar kopma noktasının 0,4–1,2 m aşağısından bırakılır.
Elinizde kesit yoksa dron fotogrametrisi ve yersel lazer tarama ile ölçülür; kesit teslimi DXF ve CSV olarak verilir, bu araca doğrudan yüklenir.
Bu analizin yapmadıkları
- İki boyutludur. Yanal saçılma, oluk etkisi ve kanal toplanması görünmez; bunun için üç boyutlu analiz gerekir.
- Blok nokta kütledir. Dönme enerjisi, şekil ve parçalanma hesaba girmez.
- Ağaç ve orman etkisi modellenmez; bitki örtüsü yalnız geri tepme katsayısıyla dolaylı girer.
- Sonuç saha ölçümü ile kalibre edilmeden tasarıma esas alınmaz.
Üç boyutlu analiz ve saha keşfi isteyin Enerji sınıfı hesabı Yükseklik nasıl seçilir